Een gewelf is een boogvormige plafond- of dakconstructie, meestal gemaakt van steen of beton. Het is de driedimensionale versie van een boog. Waar een boog een opening overspant, overspant een gewelf een ruimte. De principes zijn hetzelfde: compressie, druk en de zorgvuldige rangschikking van materialen.

Het eenvoudigste gewelf is een tongewelf, een doorlopende halfronde boog. Het is sterk maar zwaar en oefent druk uit op de muren die het ondersteunen. Een kruisgewelf wordt gevormd door twee tongewelven die elkaar kruisen. Het leidt de druk naar de hoeken, waardoor openingen in de zijmuren mogelijk zijn. Een ribgewelf gebruikt stenen ribben om het gewicht van het plafond te dragen, met dunnere panelen ertussen. Dit was een belangrijke vernieuwing van de gotische architectuur.

Gewelven zijn indrukwekkend. Ze creëren hoge, ruimtelijke interieurs met een gevoel van geborgenheid en duurzaamheid. Ze vereisen echter ook vakkundig werk en zorgvuldige constructie. Een gewelf dat niet goed gestut is, stort in. Daarom hebben historische gewelfde gebouwen vaak dikke muren, luchtbogen of beide.

Moderne gewelven worden gebouwd met gewapend beton en staal, waardoor grotere overspanningen mogelijk zijn met minder materiaal. Maar de oude stenen gewelven behoren nog steeds tot de meest indrukwekkende bouwwerken ooit.