Zespół odstawienny to zespół nieprzyjemnych objawów fizjologicznych i psychologicznych, które pojawiają się, gdy dana osoba zaprzestaje lub gwałtownie zmniejsza przyjmowanie substancji, do której organizm się przystosował. Specyficzne objawy zależą od substancji. Odstawienie alkoholu może obejmować drżenie, lęk, a w ciężkich przypadkach drgawki. Odstawienie opioidów powoduje objawy grypopodobne, dysforię i silny głód narkotykowy.

Zespół odstawienny jest odwrotnością ostrych efektów działania leku. Lek hamujący aktywność neuronalną powoduje nadpobudliwość organizmu po jego odstawieniu. Nasilenie i czas trwania objawów różnią się w zależności od dawki, czasu trwania stosowania i czynników indywidualnych. Niektóre zespoły odstawienne są niebezpieczne z medycznego punktu widzenia, inne są po prostu nieprzyjemne.

Nie każda substancja wywołuje wyraźny fizyczny zespół odstawienny. Uzależnienie psychiczne – silny głód narkotykowy i trudności w funkcjonowaniu bez niego – może wystąpić nawet przy łagodnym odstawieniu fizycznym. Leczenie często łączy farmakoterapię ostrych objawów z długoterminowym wsparciem behawioralnym i społecznym.

• Objawy po zaprzestaniu wielokrotnego zażywania narkotyków
• Często przeciwne do ostrych efektów leku
• Stopień nasilenia zależy od substancji i historii jej stosowania
• Odróżnia się od pragnienia psychologicznego

Rozpoznanie ryzyka odstawienia jest kluczowym elementem bezpiecznego zarządzania substancjami psychoaktywnymi na receptę i nielegalnymi.