Praktykujący pozostaje w stanie ciągłej medytacji, aż do momentu, gdy zwyczajna percepcja zaniknie, a pojawi się głęboka jasność. W buddyzmie i innych tradycjach azjatyckich ten transformujący wgląd to oświecenie. Jest ono rozumiane jako bezpośrednie uświadomienie sobie prawdziwej natury rzeczywistości i koniec fundamentalnej niewiedzy.

Oświecenie, czyli przebudzenie, przynosi wyzwolenie z cyklu cierpienia. Opisy podkreślają brak przywiązania, współczucie i wolność od iluzji trwałego, odrębnego ja. Ścieżki do niego obejmują medytację, dyscyplinę etyczną i nauki mądrości. Niektóre tradycje mówią o nagłym przełomie, inne o stopniowej kultywacji.

Koncepcja ta weszła do szerszego słownika duchowego, niekiedy oderwana od swojego pierwotnego doktrynalnego kontekstu. W rodzimych tradycjach pozostaje ostatecznym celem życia religijnego. Historie o przebudzeniu Buddy pod drzewem Bodhi stanowią paradygmatyczny obraz.

• Duchowe przebudzenie do ostatecznej prawdy
• Główny cel buddyzmu i pokrewne ścieżki
• Kończy cykl cierpienia i odrodzenia
• Osiągnięte poprzez wgląd i zdyscyplinowaną praktykę