Juxtapositie is het naast elkaar plaatsen van twee dingen met als doel vergelijking, contrast of wederzijdse verheldering. De nabijheid zelf creëert betekenis.

Een schrijver kan een scène van rijkdom naast een scène van armoede plaatsen, het jeugdige idealisme van een personage naast latere corruptie, of een teder beeld naast een brutaal beeld. De lezer wordt uitgenodigd om de relatie daartussen op te merken – harmonie, dissonantie, ironie of onverwachte gelijkenis. Juxtapositie werkt in poëzie, proza, film en beeldende kunst. Het is een fundamentele techniek van montage en thematische structuur.

In tegenstelling tot een simpele vergelijking, legt juxtapositie niet altijd het verband expliciet uit; het is aan het publiek om dit te interpreteren. Het effect kan subtiel of schokkend zijn, afhankelijk van de afstand tussen de twee elementen. Vakkundige juxtapositie voelt onthullend aan in plaats van willekeurig; de twee elementen moeten voldoende overeenkomsten hebben om het contrast of de parallel relevant te maken.

Wanneer twee elementen dicht bij elkaar worden geplaatst, zodat hun onderlinge relatie tot uiting komt, spreken we van juxtapositie.