Gnostycyzm to zbiór starożytnych idei religijnych, kładących nacisk na wiedzę tajemną. Słowo to pochodzi od greckiego słowa „gnosis”, oznaczającego wiedzę. Gnostycy wierzyli, że zbawienie przychodzi przez wiedzę. Nie przez wiarę. Nie przez uczynki. Wiedzę. Wiedzę tajemną. Wiedzę ukrytą. Wiedzę o iskrze boskiej w nas. Wiedzę o prawdziwym Bogu. Wiedzę o drodze do wyzwolenia. Gnostycyzm stanowił poważne zagrożenie dla wczesnego Kościoła. Łączył filozofię grecką, mistycyzm żydowski i teologię chrześcijańską. Powstało z niego wiele tekstów. Biblioteka z Nag Hammadi to zbiór ewangelii gnostyckich. Ewangelia Tomasza, Ewangelia Filipa, Ewangelia Prawdy.

Gnostycyzm naucza dualizmu. Duch jest dobry. Materia jest zła. Świat materialny został stworzony przez niższego boga. Demiurga. Prawdziwy Bóg jest daleko. Jest czystym duchem. Jest nieznany. Posłał Chrystusa, aby objawił prawdę. Chrystus nie miał fizycznego ciała. Tylko zdawał się je mieć. Nie umarł. Nie zmartwychwstał. Nauczał tajemnej wiedzy. Objawił boską iskrę. Ci, którzy otrzymują wiedzę, są zbawieni. Uciekają ze świata materialnego. Powracają do sfery duchowej. Oto ewangelia gnostycka.

Wierzenia gnostyczne

• Dualizm: duch jest dobry, materia jest zła.
• Wiedza tajemna: zbawienie przez gnozę.
• Demiurg: niższy bóg stworzył świat.
• Doketyzm: Chrystus tylko pozornie miał ciało.
• Iskra Boża: cząstka Boga w każdym człowieku.

Gnostycyzm został potępiony jako herezja. Wcześni Ojcowie Kościoła pisali przeciwko niemu. Ireneusz, Tertulian, Hipolit. Bronili ortodoksyjnej wiary. Bronili dobroci stworzenia. Bronili wcielenia. Bronili zmartwychwstania. Bronili autorytetu apostołów. Gnostycyzm zanikał. Ale nie zniknął. Wpłynął na średniowieczny dualizm. Wpłynął na współczesny spirytualizm. Wpłynął na ruchy New Age. Idea tajemnej wiedzy jest atrakcyjna. Idea ucieczki od świata materialnego jest atrakcyjna. Idea boskiej iskry jest atrakcyjna. Gnostycyzm to odwieczna pokusa. To odwieczna herezja. To odwieczna filozofia. To gnostycyzm.